Limburgse Linzenvlaai (pruimen)

Ofwel Proemevlaai

Vlaai met een bodem gebakken van zandtaartdeeg wordt in Limburg van oudsher een linzenvlaai genoemd. Daar kun je elk soort fruitmoes/jam op verdelen die je lekker vindt. Alhoewel de naam anders doet vermoeden zul je in linzenvlaai geen lins (= een peulvrucht) aantreffen. Enerzijds denkt men dat de naam afstamt van het Oostenrijkse Linzertorte uit het plaatsje Linz dat bekend zou staan als de oudste bekende taart ter wereld. Anderzijds menen anderen dat het genaamd is naar de boter die in stukjes ter grootte van een lins gesneden moest worden.

Vanwege de rijke pruimenoogst dit jaar heb ik me dus gewaagd aan een linzenvlaai met pruimenmoes. Ik had hem op zondag gebakken en mee genomen op onze minivakantie. Een bus slagroom voor mijn boer werd nog snel even in de koeltas gestopt. De vlaai smaakte overheerlijk! Een lekker begin van onze midweek en heerlijk passend bij een kopje koffie…

Ingrediënten

  • 375 gr bloem
  • 2 tl bakpoeder
  • 175 gr witte basterdsuiker
  • 1 snufje zout
  • 150 gr boter in kleine stukjes
  • 30 ml melk
  • 1 ei
  • 450 gr pruimen
  • 1 tl kaneelpoeder
  • 1 el honing

Bereiding

  • Verwarm de oven tot 200 graden
  • Was de pruimen, snij ze half door en verwijder de pitten
  • Zeef de bloem
  • Voeg het bakpoeder, zout en basterdsuiker toe
  • Voeg de stukjes boter, melk en het ei toe en kneed de massa tot een soepel deeg (mixer met deeghaken of handmatig)
  • Laat het deeg afgedekt een uur staan
  • Kook intussen de pruimen tot moes met kaneel en honing (10 á 15 minuten)
  • Desgewenst de pruimen met staafmixer fijnmaken of door een zeef drukken. Zelf heb ik de pruimen tot moes gekookt, wat af laten koelen en zonder fijn te maken op de vlaai gedaan
  • Boter de vlaaivorm goed in en bestrooi met wat paneermeel
  • Bestrooi aanrecht of tafel met wat bloem en rol driekwart van het deeg uit tot een lap die in de vorm gaat passen
  • Bekleed de vorm met het deeg, tot net onder de rand
  • Schep het fruitmoes op de deegbodem
  • Rol de rest van het deeg uit en maak reepjes die je kruislings over de vlaai legt en druk ze tegen de deegrand aan
  • Zorg dat de vulling dik genoeg is anders verdwijnt een deel van je repen in het moes (zoals bij mij, pruimenmoes had iets steviger mogen zijn, zie beneden voor tips)
  • Bak de vlaai op in het midden van de oven in 30 minuten bruin
Mijn boer maakt de – toch al heerlijke- vlaai nog graag af met een toef slagroom😯

Tip: is de jam te dun dan kun je hem verdikken door wat meer fruit, geleisuiker of gelatine te gebruiken.

Tip: laat de vlaai eerst goed afkoelen voordat je hem uit de vorm haalt. Snij dan de kanten met een mes los en schuif de vlaai voorzichtig op een schaal

Zelfgemaakte pruimenjam met een vleugje sinaasappel

Pruimen-sinaasappeljam

De eerste potten zelfgemaakte pruimenjam zijn een feit. Het smaakt overheerlijk op ons brood, cracker of door ons toetje. Ook is de jam perfect als bijvoorbeeld taart- of vlaaivulling. Nu zijn wij in doen en laten geen zuurpruimen maar eerder zoetekauwen (mijn boer een beetje meer dan ik) dus de eerste lichting is gemaakt met gewone geleisuiker. Op 1 kg wordt meestal 1 kg geleisuiker aan gehouden. Dat lijkt nogal wat maar boerlief is er ontzettend blij mee en smult er behoorlijk van! Ik ook hoor, maar met mate…Bovendien is die hoeveelheid wel nodig om een mooie stevige jam te krijgen. Ik heb iets meer fruit gebruikt en een citroen erbij uitgeperst. Deze bevat veel pectine die zorgt voor een betere binding. Naar mijn smaak was de jam nog steeds ietsje te dun en heb een twee gelatineblaadjes toegevoegd. Dat werkte prima. De sinaasappel en citroen zorgen voor een zoetzure touch in de jam. Heerlijk!

Minder suiker of suikervrije jam maken? Klik hier voor de beste tips om zelf (suikervrije) jam te maken.

Ingrediënten

  • 1,5 kg pruimen
  • 1 sinaasappel
  • 1 citroen
  • 1 kg geleisuiker
  • 1 vanillestokje

Bereiding

  • Was de pruimen en snij ze door de helft
  • Draai de pruimhelften in tegenovergestelde richting en haal ze van elkaar af
  • Haal de pit er uit en doe de pruimhelften in een pan
  • Kook de pruimen tot moes met vanillestokje, 2 el geraspte sinaasappelschil en sap van een sinaasappel
  • Pruttelen de pruimen eenmaal voeg dan de suiker toe en laat 7 minuten koken, voeg citroensap toe. Eventueel schuim tijdens het koken kun je er af scheppen, maar dit hoeft niet
  • Is de jam te dun of te dik klik dan hier
  • Haal het vanillestokje uit de jam en schenk de hete jam in de schone potten
  • Sluit ze af en zet ze voor 30 minuten op de kop
  • Zet ze weer rechtop en bewaar de jam op een koele, donkere plaats. De jam is dan 3-6 maanden houdbaar

Verschil tussen jam en chutney: Jam is zoet, chutney hartig. Jam gebruik je eerder bij de broodmaaltijd en bakrecepten, chutney bij vlees en warme gerechten. Beide zijn echter heerlijk in toetjes en in je ontbijtzuivel. Chutney krijgt vaak een nòg betere smaak naarmate hij wat langer kan ‘staan’.

Hoe maak je pruimenchutney?

Wat is chutney eigenlijk?

Het stamt van oorsprong uit de oosterse keuken, een soort vruchtenmoes met toevoeging van lekkere kruiden. Zelf vergelijk ik het een beetje met de pruimencompote die mijn schoonmoeder zo heerlijk klaarmaakte bij bijvoorbeeld een gerecht met konijn dat bereid werd voor de kerstdagen. Haar boerenzonen (maar ook de schoondochters) vonden het heerlijk. Deze chutney is nog wat gevarieerder en rijker van smaak door de kruiden en andere ingrediënten die er aan toegevoegd worden.

Heb je het geluk om in het bezit te zijn of te komen van een pondje of wat verse pruimen dan raad ik je aan om dit recept eens te proberen. De moeite waard! Doordat er in chutney wat meer kruiden verwerkt zijn dan in een compote, is de smaak voller en heel verrassend. De chutney smaakt uitstekend bij vlees, bbq, stoofschotels, wild, fondue, kaas, kwark, yoghurt, havermout, muesli, gebakken appeltjes en hartige pannenkoeken. Bijna overal bij dus. Wisten jullie trouwens dat pruimen erg gezond en ook nog een heel goed voor de stoelgang zijn? Bij deze…

Ingrediënten

  • 500 gr verse pruimen
  • 3 appels (bv elstar)
  • 1 ui
  • 200 gr gedroogde pruimen
  • 250 ml rode wijnazijn
  • 100 gr donkere basterdsuiker
  • 200 gr geleisuiker
  • 1 tl knoflookpoeder
  • 1 tl kerrie
  • 1 tl kaneel
  • 1/2 tl gemberpoeder
  • Sap van een halve citroen

Bereiding

  • Zorg voor uitgekookte potten of potjes met schroefdeksel
  • Was de pruimen, snij ze door het midden en ontpit ze. Schillen mag, maar hoeft niet.
  • Schil de ui en snij in halve ringen
  • Snij de appel in stukken
  • Snij de gedroogde pruimen in kleine stukjes
  • Doe eerst de pruimen, appel en ui en daarna alle andere ingrediënten in de pan en breng zachtjes aan de kook onder regelmatig roeren
  • Laat een half uur pruttelen zonder deksel en blijf regelmatig roeren
  • Neem de pan van het vuur en schenk de chutney in de schone potten
  • Draai het deksel er op en zet op de kop tot het deksel vacuüm trekt
  • Bewaren op een koele, donkere plaats dan blijft de chutney makkelijk een paar maanden goed

Tip: plak etiketjes op de potten met de datum van bereiding.

Tip: knip rondjes uit een lapje geruit stof en bevestig dit met een elastiekje of touwtje op de deksel van je chutney potje

Tip: heel leuk om als cadeautje weg te geven. Kleine weckpotjes zijn hier ook heel geschikt voor!

Niet moeilijk, wel leuk!

Volgende week: pruimenjam

Tot in de pruimentijd…!

Pruimenoogst

Hèhè….de oogst is eindelijk binnen! Nimmer bevatte onze boom zo veel pruimen die hingen te wachten op een bijtijdse pluk. Met behulp van mijn boer – vanwege zijn lengte vond hij eerder de weg naar de top – hebben we gisteren de laatsten naar beneden gehaald. De pruimpjes die tè hoog van de toren bliezen lieten we mooi hangen. Te gevaarlijk! Buiten dat het fantastisch is om je tanden in een sappige, verse pruim te zetten (het blijft hilarisch😂) kun je er zulke geweldige dingen mee maken. Mijn persoontje kan niet wachten tot alles in potjes en glazen zit. De chutney van de eerste geoogste vruchten is wel al klaar en hij smaakt ontzettend lekker!! Je eet het bij een goede stoof- of vleesschotel en ook met een blokje kaas of door de kwark smaakt dit te gek. Ben er maar wat trots op. Dit hebben we toch maar weer! Nog heel wat werk voor de boeg, maar iets dat je graag doet verveelt niet zo snel zullen we maar zeggen. Beneden laat ik jullie zien welke recepten er aan komen. Tevens lees je onder de foto’s waar de uitdrukking “Tot in de pruimentijd” vandaan komt…

Herkomst “Tot in de pruimentijd”

De uitdrukking “tot in de pruimentijd” wil zeggen dat je bij het afscheid nemen “tot over een poosje” bedoelt indien er geen exacte toekomstige afspraak is gemaakt. Waarom men niet zegt: “tot in de appeltijd”, “tot in de kersentijd” of “tot in de notentijd” (wanneer appels, kersen of noten rijp zijn) is niet met zekerheid vast te stellen. De meest aannemelijke versie van de herkomst van de uitdrukking stamt uit de 17de eeuw:

P.C Hooft

Deze theorie over de herkomst van “tot in de pruimentijd” heeft te maken met de beroemde Nederlandse schrijver Pieter Corneliszoon Hooft (1581-1647) en enkele van zijn vrienden. Hooft woonde gedurende een groot deel van zijn leven in de zomermaanden in het Muiderslot in Muiden, terwijl hij de winters in Amsterdam doorbracht. In het Muiderslot ontving hij dan ook zijn literaire vrienden, onder wie bijvoorbeeld Joost van den Vondel (1587-1679).

Deze vrienden verbleven dan vaak voor een langere periode in het kasteel. Bij het afscheid zouden de vrienden van Hooft dan tegen elkaar “tot in de pruimentijd” gezegd hebben. Rondom het Muiderslot stonden namelijk veel pruimenbomen. Ze bedoelden hiermee dan de volgende zomer. Zo zou “tot in de pruimentijd” langzaam een meer figuurlijke betekenis hebben gekregen en een uitdrukking zijn geworden. Als je dan weet dat pruimen vanaf juli t/m september geoogst worden zou dit een hele plausibele verklaring kunnen zijn.

Verder op de site:

  • Pruimenchutney
  • Pruimenjam
  • Limburgse proemevlaai (ook wel linzenvlaai genoemd)
  • En: 11 tips om jam te maken
Weckpotjes met pruimenchutney….leuke give-aways